یادداشت و گفتگو
دکتر میر معینی، کارشناس و تحلیل‌گر بازار سرمایه
ایجاد سند جامع بازار سرمایه، از الزامات پیش‌رو
اگربخواهیم به پروژه‌های نفتی و یا تصمیم‌گیران حوزه صنعت نفت پیشنهاد دهیم که برای بخش تأمین مالی خود به بازار سرمایه متصل شوند باید این را در نظر بگیریم که آیا بازار سرمایه ایران می تواند این تامین مالی را برطرف کند؟
این سوالی که همواره مطرح بوده و هست اما می بینیم که بسیاری از تصمیم‌گیران، سرمایه گذار خارجی را به عنوان تامین مالی در پروژه ها برتر می‌دانند. در حالی‌که در کشورهای پیشرفته اولین مرکز ثقل تامین مالی بازار سرمایه آن کشور است.
این نگاه و مرکز ثقل به سابقه بازار سرمایه آن کشورها برمی گردد. در کشور ما اگر بررسی کنیم باز این سوال پیش می‌‌آید که آیا بازار سرمایه ایران می‌تواند و یا پتانسیل تأمین مالی در پروژه ها را دارد؟ آیا می تواند تأمین مالی بخش نفت و گاز را با ابزارهای متنوع به عهده بگیرد؟
اینکه تاکنون صنعت نفت ایران ترجیح داده است از سرمایه‌گذارخارجی برای تأمین مالی استفاده کند پاسخ به همین سوال است. بازار سرمایه ایران نتوانسته است اطمینان صاحبان پروژه را تامین کند. بازار سرمایه ایران ازعمق وکارایی بالایی برخوردار نیست و اگر تاکنون نتوانسته است به عنوان یک نهاد مالی مطرح شود و بخشی از اقتصاد کشور را تامین مالی کند چون این پتانسیل در آن ایجاد نشده است و هنوز از ناکارآمدی‌هایی رنج می‌برد.  
از منظر دیگراینکه، مدیران و تصمیم گیران در حال رصد بازارسرمایه هستند و می بینند که اگر بازار سرمایه ایران این قابلیت تامین مالی را داشته باشد خود پیشنهاد همکاری می‌دهند. اما مدیران همه بخش ها بویژه صنعت نفت شاهد شدت و ضعف این بازار هستند. افزایش شاخص‌ها دلیلی بررونق اقتصاد و یا کارآمدی بازار سرمایه نیست بلکه این افزایش به دلیل افزایش نقل و انتقالات در بازار سرمایه است. شاخص ناشی از معاملات ثانویه اوراق ایجاد می شود.اگرافزایش شاخص در نتیجه رونق بازار سرمایه شود درآن صورت می توانیم روی این بازار حساب باز کنیم که می تواند در جایگاه تامین مالی ورود پیداکند.
زمانی بازار سرمایه پرکاربرد می‌شود که در جریانات اقتصادی و تأمین مالی و روند بنگاه‌های اقتصادی وارد شود. اگر بتواند در تأمین مالی بنگاه‌های اقتصادی واردشود در آن صورت خواهد توانست به سرمایه‌گذاری‌های جدید پاسخ مثبت دهد. یعنی سرمایه گذارانی که دارای بنیه اقتصادی قوی هستند وارد بازار سرمایه می‌شوند. در حالی که فعلا این‌گونه نیست. رونق بازار امروز صرفاً بحث کارکرد معاملاتی بازار ثانویه برای نقل وانتقالات سهام است که صورت می گیرد. آمارها نشان می‌دهد که سهم تأمین مالی کل اقتصاد ایران از طریق بازار سرمایه بین سه تا پنج درصد بوده است. به عبارتی۹۵٪  تأمین مالی بنگاه‌های اقتصادی ما از طریق بازار پول انجام می‌شود. با این آمار می‌توان فهمید که سهم ما در سرمایه‌گذاری از طرف بازار سرمایه چقدر بوده است و این ضعف و ناکارآمدی بازار سرمایه ایران است.
برای گذار از این منظر می توانیم یک طرح جامع بازار سرمایه را ایجاد و به سرعت اجرایی کنیم.  طرح جامعی که مشخص کند از امکانات بازار سرمایه چگونه استفاده شود.  ارتقای سطح برند مالی بنگاههای اقتصادی راهکاری است که می تواند در این طرح جامع تعریف شود.  
 سند جامع و استراتژیک در بازار سرمایه در دنیا نمونه‌های موفقی داشته است. مثلا سند جامعی که در بازار مالی ترکیه و یا مالزی اتفاق افتاد ساختار اقتصادی این دوکشور را تغییر داد و کاملا موفقیتآمیزبود. این دو بازار که  به لحاظ شرعی و اسلامی به بازار ایران هم نزدیکتراست و کشورهای جهان سومی هستند، با این گونه اقدامات در حال تبدیل شدن به کشور توسعهیافته‌هستند. این دو کشور با طراحی و اجرای دو برنامه ۱۰ ساله و هدفگذاری مطلوب توانستند بازار سرمایه توسعهیافته‌ای را راهاندازی کنند. می‌بینیم که  بازار سرمایه در آن کشورها اساس توسعه اقتصادی شده است. با این تجربه می توان گفت که ما تا زمانی که برنامه جامع و استراتژیک برای بازار سرمایه پایه گذاری نکنیم و محورهای بازار سرمایه را مشخص نکنیم نمیتوانیم به آرمانها برسیم .
در حال حاضر محورهای بازار سرمایه ما کاملاً مشخص است. این محورها عبارتند از گستردگی بازار سرمایه، کارایی و شفافیت انواع ابزار مشتقه‌ها، انواع ابزارهای مالی و... همه اینها مشخص هستندبه عبارتی قرار نیست از ابتدا چرخ را اختراع کنیم. با اقداماتی که در گذشته صورت گرفته ساختاربازارسرمایه ایران مشخص است. لذا باید درسیاست کلان و حوزه حاکمیت و دولت مصوبات و پشتیبانی صورت گیرد. بنابراین باید بر اساس نیاز روزیک برنامه همهجانبه که مورد حمایت همه ارکان نظام باشد تدوین شود و به عنوان یکی از اصلیترین ابزاروارکان توسعه اقتصادی قرار گیرد و نگاه ویژه ای به آن داشته باشیم.
 بازار سرمایه را باید ظرفیت سازی کنیم تا از درون  توسعه یابد ما نمیتوانیم بازار توسعه نیافتهای داشته باشیم و روی آن حساب کنیم. بنابراین بازارسرمایه باید خود را تقویت کند. اگر تاکنون مدیران نفتی نتوانستند از این بازار استفاده کنند چون این ظرفیت وجود نداشته است، باید فضا وبسترهای لازم تقویت شود تا شرکت‌ها ترغیب شوند از این بازار و سرمایه های آن‌ها به عنوان یک نهاد مالی مطمئن استفاده کنند.