یادداشت و گفتگو
گروه گزارش سهام انرژی
اولین روز بورس نفت ایران، چگونه گذشت؟
از ماه ها قبل بلافاصله با خروج آمریکا از برجام، نگرانی های فروش نفت ایران اوج گرفت، تا اینکه نگاه ها به تنها گزینه مغفول مانده یعنی عرضه نفت به بورس انرژی ایران معطوف شد. این موضوع در زمانی قوت گرفت که شاید پیشترها شیخ الوزرا و مدیران پایین دست او معتقد بودند ورود نفت به بورس انرژی هنوز ساختارمند نیست و فعلا باید مورد بررسی قرار گیرد اما بلافاصله با ورود تحریم های نفتی آن مدیران ارشد را پای میز تصمیم گیری کشاند و معاملات نفت را کشان کشان به بازار معاملات شفاف رساند؛ اتفاقی که شاید می بایست از دهها سال قبل روی می داد.
 
از زمانی که نگاه دولت به تقویت بورس ایران افتاد نفت نیز به عنوان محصول نهایی مورد توجه قرار گرفت. از همان آغاز شیوه های معامله آن نیز یکی پس از دیگری اعلام شد. به طوری که برای عرضه نفت خام در بورس انرژی تنها با پرداخت معادل ریالی ۱۰ درصد ارزش سفارش به صورت نقدی پیش از آغاز عرضه صورت می گیرد. همچنین تسویه معامله به صورت ۲۰ درصد ریالی (نقدی) و ۸۰ درصد ارزی (اعتباری) خواهد بود. قیمت پایه براساس قیمتهای معاملاتی امور بینالملل شرکت ملی نفت ایران به میزان ۷۹ دلار و ۱۵ سنت خواهد بود و قیمت نهایی فروش براساس نوسان قیمت نفت خام تا زمان تحویل، تعدیل می‌شود و مبنای محاسبه قرار میگیرد.
تا اینکه امروز ۶ آبان ماه روزی بود که شرکت ملی نفت ایران عرضه این محصول را در بورس انرژی اطلاع رسانی کرد و بر طبق قرارها و اطلاعیه‌ها،عرضه اولیه نفت خام در بورس انرژی ایران صورت گرفت.
روز تاریخی معامله نفت خام
صبح امروز سایت بورس انرژی در بی خبری و عدم اطلاع رسانی به موقع، ذهن حداقل هر سرمایه گذار و رسانه را به این سمت کشاند که در نهایت امروز این عرضه با چه روندی صورت خواهد گرفت و اشتیاق برای انجام معامله چگونه خواهد بود؟ زیرا سال‌ها چنین انتظاری دور از ذهن نبود. تا اینکه در نهایت یاسر فلاح مدیر اطلاع رسانی بورس، ظهر روز معامله اعلام کرد تا این لحظه دو خریدار اسناد بورس را بررسی کرده و آماده اند تا در این معامله شرکت کنند. این مدیر ارشد بورس گفت:‌ساعت ۱۴ امروز یکشنبه ۶ آبان ماه یک میلیون بشکه نفت خام در رینگ بین المللی بورس انرژی عرضه می‌شود.
از سوی دیگر در سایت های نفتی و خبرگزارهای حوزه نفت با شک و تردیدهایی مواجه بودند که این عرضه با چه رویکردی تداوم خواهد یافت درحالی که  در حوزه های بورس بویژه کارشناسان و رسانه ها رضایت از عرضه این محصول به چشم می‌خورد.
برخی از کارشناسان نفتی به اظهار نظرهای متعددی پرداختند که بورس نفت راهی برای دور زدن های تحریم نیست بلکه این نفت ایران است که تحریم می شود نه فروشنده نفت. لذا بورس نفت تنها یک سری کاغذ بازی است و بخش خصوصی تمایلی برای خرید این محصول از بورس ایران را نخواهد داشت.
برخی دیگر به فروش اوراق نفتی به جای معاملات فیزیکی نفت خام در بورس اصرار داشتند زیرا معتقدند باید به تدریج این محصول را وارد بورس کرد و به یکباره تبعات منفی به دنبال خواهد داشت و یا نتایج آن طوری نخواهد بود که مد نظر تصمیم گیران بوده است.
در کنار این اظهار نظرها برخی نیز با صراحت اعلام کردند که نفت خام باید وارد بورس می شد و ورود هر محصولی در ابتدا با مشکلاتی مواجه بوده و خواهد بود. این کارشناسان تاکید دارند مشکلات به تدریج رفع خواهد شد و قطعا عرضه همه محصولات بدون مشکل نخواهد بود لذا باید صبر کرد و منتظر ماند.
در نهایت عصر امروز بر اساس اعلام بورس انرژی ایران، رینگ بین الملل بازار فیزیکی بورس انرژی ایران میزبان عرضه یک میلیون بشکه نفت خام سبک شرکت ملی نفت ایران بود که از این میزان، 280 هزار بشکه با ارزشی بالغ بر 2 هزار و 850 میلیارد ریال مورد معامله قرار گرفت.
حجم تقاضا برای خرید محموله نفت خام سبک عرضه شده در بازار فیزیکی بورس انرژی ایران به میزان 350 هزار بشکه بود که در نهایت خریداران با 8 سفارش خرید 35 هزار بشکه‌ای جمعاً به میزان 280 هزار بشکه با قبول قیمت 74/85 دلار به ازای هر بشکه موفق به خرید نخستین محموله صادراتی نفت خام سبک ایران در رینگ بین الملل بورس انرژی ایران شدند. 720 هزار بشکه نفت خام سبک صادراتی نیز به عنوان مازاد عرضه در تابلوی معاملاتی بازار فیزیکی بورس انرژی ایران باقیمانده است. شیوه تسویه معامله به صورت شرایطی بوده و 20 درصد ارزش معامله به صورت ریالی و 80 درصد ارزش معامله به صورت ارزی تسویه خواهد شد.
امروز که اولین روز عرضه نفت خام در بورس انرژی ایران بود با تمامی اظهار نظرات مثبت و منفی گذشت. عرضه نفت خام در بورس انرژی از رویاهای بازار سرمایه ایران به حساب می آمد اما امروز این رویا محقق شد. با وجود تمام کم و کاستی ها نفت در بورس عرضه شد و انتظار این وجود دارد به تعداد خریداران و متقاضیان این عرضه افزوده شود و بازار سرمایه ایران بتواند مانند دیگر کشورهای پیشرفته که اساسا نفت خیز نبوده اند اما عرضه نفت را در بازار سرمایه خود گنجانده اند نیزبا پشت سرگذاشتن آزمون خطاها این عرضه را ارتقا دهد و حداقل تحریم ها که بهانه ای  برای عرضه زودهنگام نفت شد زمینه مناسبی به تقویت بازار سرمایه ایران باشد.