یادداشت و گفتگو
ندا بشیری مدیر ابزارهای نوین مالی فرابورس ایران
روش‌های مختلف تامین مالی صنعت پتروشیمی از طریق فرابورس
شرکت فرابورس ایران از سوی صنایع مختلف اعم از صنعت پتروشیمی تقاضاهایی برای تامین مالی دارد. البته این تقاضاها باعث شد که فکر کنیم که فرابورس ایران تحقیقات توسعه‌ای را برای یافتن بهترین روش‌های تامین مالی حوزه پتروشیمی در سطح جهانی انجام دهد و از نتایج آن این به دست می آمد که بسیاری از کشورها برای تامین مالی پروژه‌های حوزه پتروشیمی از طریق شیمی‌شهرها یا پارک‌های پتروشیمی اقدام می‌کنند.
در پارک‌های پتروشیمی، ادغام و تملیک رایج است به این صورت که شرکت‌های پتروشیمی در زنجیره ارزش با هم ادغام می‌شوند و با انواع ادغام‌های فوروارد و بک‌وارد، ریسک‌هایی از جمله ریسک مواد اولیه، توزیع و فروش، سرویس‌های جانبی، واحدهای خدماتی، کانال‌های ارتباطی، مسیرهای حمل‌ونقل و هر گونه نیاز دیگر برای اجرای موفق طرح‌ها کاهش می‌یابد.
به عبارتی در این شرایط سرمایه‌گذار نیز با بهبود در توجیه‌پذیری طرح در شرایط مساعدتری برای تامین منابع مالی قرار می‌گیرد و موسسات مالی بیشتری به مشارکت در تامین مالی طرح علاقه‌مند خواهند شد.
بر اساس مطالعات انجام‌شده درباره پارک‌های شیمیایی در سراسر جهان، دولت‌ها در وهله اول نقش مناسبی در تامین منابع مالی برای توسعه پارک‌های شیمیایی ایفا می‌کنند و در مراحل بعدی در امر فراهم کردن این منابع برای سرمایه‌گذاری طرح‌ها در درون پارک‌ها نقش دارند.
گفتنی است که سایر اقدامات دولت برای فراهم کردن تسهیلات تامین مالی شامل بازاریابی وسیع طرح پارک‌های شیمیایی در بین موسسات مالی می‌شود. برای نمونه، دولت ژاپن جهت ترویج و راه‌اندازی پارک‌های صنعتی در آن کشور در مدت سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ به برگزاری ۶۹ همایش و جلسه با حضور ۴۴۷ موسسه مالی اقدام کرده است که از این طریق ۲.۴ میلیارد ین ژاپن برای ۱۲۵ پروژه وام جذب کردند.
البته فواید اصلی این نوع برنامه‌های بازاریابی، ایجاد یکپارچگی برای مراجعه به موسسات مالی و مطرح کردن نقش دولت به عنوان پشتیبان اصلی طرح‌ها به شمار می‌آید. در تمام پروژه‌های ادغام و تملیک (M&A) پارک‌های پتروشیمی که در تحقیقات فرابورس مورد بررسی قرار گرفت، تامین مالی پروژه‌های این پارک‌ها در مراحل اولیه با حمایت کامل بخش خصوصی نبوده است و دولت‌ها از آن‌ها حمایت کرده‌اند. برای مثال کشور سنگاپور در مراحل اولیه راه‌اندازی پارک پتروشیمی جورانگ از آن حمایت کرده و در ادامه این پارک خودش توانسته پیشرفت کند.
در ایران، پارک‌های پتروشیمی که در قالب زنجیره ارزش M&A انجام دهند، وجود ندارد و می‌توان برای تامین مالی پروژه‌های صنعت پتروشیمی از طریق ایجاد پارک پتروشیمی در کشور اقدام کرد.
تامین مالی پروژه های صنعت نفت
نکته حائز اهمیت در زمینه تامین مالی پروژه های صنعت نفت این است که اگر دولت منابع مالی برای حمایت از پروژه‌ها نداشته باشد، روش دیگر تامین مالی استفاده از انواع اوراق بدهی است. به عبارتی، ابزارهای مناسبی در فرابورس ایران وجود دارد که می‌توان برای تامین مالی پروژه‌های صنعت پتروشیمی از طریق آن‌ها اقدام کرد.
در زمینه اوراق بدهی باید گفت که این اوراق از جمله ابزاری است که برای حمایت از صنعت پتروشیمی نیز کاربرد دارد و در صورتی که دولت، رکن ضمانت این اوراق را بر عهده بگیرد، این اوراق اعتبار بالایی پیدا می‌کند، بهتر فروش می‌رود و با کاهش ریسک، در مجموع هزینه‌های تامین مالی کاهش می‌یابد.
صکوک اجاره به عنوان یکی دیگر از ابزارها برای تامین مالی صنعت پتروشیمی است.  در این روش، شرکت دارایی‌هایی رقابتی خود دارد را به یک نهاد واسط می‌فروشد و مجددا از آن نهاد واسط، اجاره می‌کند.
اوراق منفعت نیز یکی دیگر از ابزارهای تامین مالی است که می توان در این صنعت به کار برد. این اوراق هنگامی منتشر می‌شود که شرکت تمایل دارد بخشی از درآمد چند سال آتی خود را با نرخ مشخصی نقد کند؛ برای مثال شرکتی روند درآمد عملیاتی خود را که در۵ سال گذشته هر سال تکرار شده است و انتظار می‌رود که در ۵ سال آتی این درآمدزایی دوباره تکرار شود، به کمک نهادهای مالی واجد شرایط، اوراق منفعت منتشر کرده و درآمد آتی خود را به فروش می‌رساند. این کار به تازگی به منظور تامین مالی برای صنعت نفت کشور با پذیره‌نویسی اوراق منفعت در فرابورس انجام شد.
اوراق خرید دین به عنان اوراق تامین مالی تصویب شده که کاربرد دارد. در واقع از طریق این اوراق شرکت‌ها می‌توانند از طریق اوراق خرید دین، پیشاپیش مطالباتشان را بفروشند و خودشان به عنوان عامل وصول عمل کنند که به واسطه بازگرداندن طلب‌ها، درصدی کارمزد نیز برای شرکت‌ها در نظر گرفته می‌شود.
در کنار این ابزارها در فرابورس تامین مالی از طریق VCها هم مورد اشاره هستند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری فرابورس نیز در بخش تامین مالی بخش تحقیق و توسعه‌ صنعت پتروشیمی می‌توانند کارا باشند و صاحبان طرح و ایده می‌توانند از VCها کمک بگیرند.